در اجلاس حملونقل کشورهای مشترکالمنافع (CIS۲۰۲۵) در باکو، مدیران راهآهن ایران، روسیه و آذربایجان تفاهمنامه همکاری سهجانبهای برای توسعه مسیر غربی کریدور بینالمللی شمال–جنوب (INSTC) امضا کردند. این مسیر استراتژیک، کوتاهترین پل ارتباطی بین روسیه، آسیای مرکزی و بازارهای خلیج فارس و هند است.
مسیر غربی کریدور شمال–جنوب چیست؟
مسیر غربی INSTC از سنپترزبورگ، مسکو، آستراخان به باکو و آستارا میرسد و از آنجا وارد شبکه ریلی ایران شده تا به بندرعباس یا بندر چابهار برسد.
مزایا:
- کاهش مسافت تا ۴۰٪ نسبت به مسیر دریایی کانال سوئز
- صرفهجویی زمانی تا ۱۲ روز برای محمولههای روسیه و هند
پیشرفتها از ۲۰۱۶ تا امروز
نقاط مهم:
- ۲۰۱۶: حمل آزمایشی بار بین مسکو–بندرعباس
- ۲۰۱۷: بهرهبرداری از خط ریلی آستارا–آستارا (ایران–آذربایجان)
- ۲۰۲۳: توافق تامین مالی روسیه برای خط رشت–آستارا (۱۶۴ کیلومتر، ~۵۰۰ میلیون یورو)
- ۲۰۲۵: امضای تفاهمنامه استراتژیک سهجانبه باکو
ظرفیت و برآوردهای معتبر
طبق گزارشهای UNCTAD و وزارت راه و شهرسازی ایران:
- ظرفیت فعلی: ۸/۲ میلیون تن بار در سال (~۱۵۰–۱۸۰ هزار TEU)
- ظرفیت پس از تکمیل رشت–آستارا: ۱۵–۲۰ میلیون تن (~۳۰۰–۳۵۰ هزار TEU)
- درآمد ترانزیتی ایران در سناریوی ۲۰ میلیون تن: حدود ۶۰۰ میلیون دلار سالانه
اهمیت ژئوپلیتیک و تجاری
این توافق، مسیر غربی را به یک محور پایدار و قابلاعتماد برای حملونقل بینالمللی تبدیل میکند، وابستگی روسیه به مسیرهای اروپایی را کاهش میدهد و جایگاه ایران را بهعنوان هاب حملونقل اوراسیا تثبیت میکند. تکمیل رشت–آستارا عملاً حلقه اتصال کامل ریلی از شمال اروپا تا اقیانوس هند را ایجاد میکند.
جمعبندی
توافق باکو، یک قرارداد اداری ساده نیست؛ بلکه نقشه راهی برای افزایش دوبرابری ظرفیت ترانزیت، کسب صدها میلیون دلار درآمد سالانه و تثبیت موقعیت ایران در شبکه تجارت جهانی است. مسیر غربی، برگ برندهای است که باید با صبر، سرمایهگذاری و بهینهسازی لجستیک، به رشد کامل رسانده شود.
